مدیریت امضاء- 12

ادامه از شماره 68

- چنانچه شما مجبور باشيد يك مولكول كوچك را مورد آزمايش و سنجش قرار دهيد، ديگر تكنيك آگلوتيناسيون يك مرحله‌اي جوابگو نيست. راستي مولكول‌هاي كوچك تك ‌اپي‌توپي را در ايمونولوژي چه مي‌ناميم؟

- شما بفرمائيد.

- هاپتن.

هر مولكول كوچكي كه به دليل كوچكي ابعادش، اصطلاحاً در داخل پاراتوپ يك آنتي‌بادي گم شود يا لااقل نتواند در بين دو مولكول آنتي‌‌بادي پل بزند، هاپتن نام دارد. اين يكي از تعاريف هاپتن است. حالا مي‌توانيد چند هاپتن را نام ببريد كه در آزمايشگاه با آنها سروكار داريم؟

- DNP يا دي‌نيتروفنل.

- هاپتني را اسم ببريد كه به طور روزمره در آزمايشگاه‌ها با آن سروكار داشته باشيم.

- خود شما مثال بزنيد.

- مرفين يك هاپتن است. كدئين هم همينطور. اينها از نظر ساختماني آنقدر كوچكند كه به تنهايي قادر نيستند سيستم ايمني را براي توليد آنتي‌‌بادي تحريك كنند اما اگر آنتي‌‌بادي ضد آنها را به طريقي توليد كنيم، مي‌توانند با آن آنتي‌بادي وارد واكنش شوند ولي اين واكنش فقط در حد اتصال به يكي از بازوهاي آنتي‌‌بادي است و همچنان كه گفتم قادر نيستند بين دو آنتي‌‌بادي مجاور هم، پل بزنند.

- توضيحات شما چه ارتباطي به بحث اخير ما داشت؟ من ارتباط موضوعي آن را فراموش كردم. ببخشيد.

- مي‌خواستم بگويم كه اگر قرار باشد در آزمايشگاه به كمك روش‌هاي لاتكس يك هاپتن را اندازه‌بگيرند، روش‌هاي آگلوتيناسيون مستقيم به كار نمي‌آيند چون آناليت‌هاي كوچك قابل ''ساندويچي شدن'' نيستند ولي ...

- ... ولي با روش آگلوتيناسيون غيرمستقيم يا دو مرحله‌اي مي‌توان آنها را سنجيد.

- درست است ... و اگر روش آگلوتيناسيون غيرمستقيم براي هاپتن در دسترس نبود، چاره كار استفاده از تست‌هاي نواري يا ايمونوكروماتوگرافي است!

- عجب! يعني تست‌هاي نواري اينجا هم به كار مي‌آيند؟

- بلي. اينجا هم به كار مي‌آيند.

- پس به همين دليل است كه تست‌هاي نواري عليرغم ممنوعيت كاربردشان، اجازه مصرف در آزمايشگاه‌هاي تشخيص اعتياد و تست مرفين را دارند.

- شايد اينطور باشد. ولي دلايل ديگري هم دارد. مثل سهولت كاربرد؛ زمان جوابدهي كوتاه و قيمت مناسب.

- آقاي دكتر محمدي؛ با اين همه تعريف و تمجيدهايي كه شما از تست‌هاي نواري مي‌كنيد، ما شك مي‌كنيم كه شايد از واردكنندگان اين كيت‌ها باشيد يا ...

- ... يا با يكي از شركت‌هاي پخش شريك هستم و از طريق مجله شما تبليغ مي‌كنم!

-نخير. منظورم اين است كه آدم شك مي‌كند با اين همه خوبي‌هاي تست‌هاي نواري، چرا استفاده از آنها ممنوع است؟ تستي كه برخلاف روش‌هاي آگلوتيناسيون، نه تنها پروزون و پست‌زون ندارد، بلكه براي سنجش هاپتن‌ها نيز مناسب است چرا مورد استفاده قرار نگيرد؟ در حالي كه كاربرد كيت‌هاي آگلوتيناسيون آزاد است و مجاز است ولي جواب اشتباه هم دارند. واقعاً چه توضيحي براي آن وجود دارد؟

- چون ما قبلاً‌ در اين مورد صحبت كرده‌ايم اجازه بدهيد رشته بحث پاره نشود و من چند مطلب را قبل از آن كه فراموش شوند عرض كنم.

اولاً هاپتن‌هاي مورد سنجش در آزمايشگاه‌ها بيش از آن چند عددي كه در حد تست مرفين و در آزمايشگاه تشخيص عدم اعتياد ديده مي‌شود، وجود دارند. اصولاً هورمون‌هاي كوچكي كه مشتق از كلسترول هستند، همگي هاپتن محسوب مي‌شوند مثل تستوسترون و پروژسترون و كورتيزول و آلدوسترون و استروژن‌ها اعم از استريول و استراديول و غيره. حتي ويتامين D3 نيز يك هاپتن محسوب مي‌شود.

- پس نتيجه مي‌گيريم كه همه اينها را مي‌توان به راحتي با تست‌هاي راپيد نواري ...

- منظورم اين نبود. مثال‌هاي ديگري هم وجود دارد. مثلاً هورمون‌هاي مشتق از اسيد‌آمينه‌ها نيز به دليل كوچكي ابعادشان، هاپتن محسوب مي‌شوند و بالفرض مي‌توانيم از T3 و T4 نام ببريم.

- آقاي دكتر؛ در حال حاضر براي T3‌و T4 از روش‌هاي الايزا و راديوايمونواسي و اخيراً كمي‌لومينسانس استفاده مي‌شود و اينها روش‌هاي جاافتاده‌اي شده‌اند ولي آيا قبلاً به روش نواري انجام مي‌شده‌اند؟

- اينطور تصور نكنيد كه براي همه روش‌هاي آزمايشگاهي يك مسير تكاملي مرحله به مرحله و يك سير تطور وجود دارد كه در آن، الزاماً روشي قبل از روش ديگر يا در رتبه نازل‌تري نسبت به ديگري قرار مي‌گيرد يا مثلاً دو روش ساده و پيشرفته به عنوان مادر و فرزند هم محسوب مي‌‌شوند؛ خير.

هر روش آزمايشگاهي داراي خصوصياتي است كه روش ديگر فاقد آن است و به همين دليل براساس نياز ممكن است شما از روش ظاهراً قديمي براي سنجش ماده‌اي استفاده كنيد كه به خوبي از عهده نياز شما برآيد ولي روش‌هاي جديدتر و پيچيده‌تر فاقد آن هستند. مثلاً ‌روش نفلومتري يك روش جديد و نسبتاً پيچيده محسوب مي‌شود ولي عمدتاً از خطرات پديده زون رنج مي‌برد و معمولاً خطاي اندازه‌گيري در غلظت بالاي آناليت وجود دارد مگر آن كه با تدابير خاصي، تغييراتي در متدولوژي معمولي واكنش نفلومتري به وجود آورند (كه عملاً رايج هم نيست) در حالي كه مطابق عرايض قبلي‌ام، همان مشكل در روش‌هاي ساده‌تري مثل ممانعت از آگلوتيناسيون ديده نمي‌شود ...

- ... يا حتي در روش‌هاي نواري!

- بله. واقعاً.

همين روش نفلومتري معمولاً براي اندازه‌گيري‌هاپتن‌ها جواب خوبي نمي‌دهد ...

- ... با آن همه كبكبه و دبدبه‌اش!

- ... و لذاست كه مي‌بينيم كيت‌هاي رايج و آناليت‌هاي معمول آن، مولكول‌هاي پروتئيني هستند مثل C3 و C4 و ترانسفرين و سرولوپلاسمين و آلبومين و هاپتوگلوبين و ايمونوگلوبولين‌ها و CRP و غيره و معمولاً اثري از مولكول‌هاي كوچك در اين فهرست نمي‌بينيد.

- ... در حالي كه تست‌هاي نواري براي مولكول‌هاي كوچك هاپتني استفاده مي‌شوند.

- براي غيرهاپتني‌ها نيز استفاده مي‌‌شوند مثل تروپونين كه يك آنتي‌ژن درشت پروتئيني محسوب مي‌شود.

- درست است. يا حتي براي hCG و HBsAg.

راستي براي تست‌هاي عفوني ديگر و تست‌هاي تيروئيدي كه آمار بالايي در آزمايشگاه دارند و خيلي پردرخواست هستند چطور؟

- از من نخواهيد كه غيرقانوني صحبت كنم. روش نفلومتري در كنار معايبي كه برشمرديم، اين خصوصيت را دارد كه كميت‌پذير است و غلظت آناليت را دقيقاً براي شما مشخص مي‌كند. در حالي كه روش آگلوتيناسيون اين خصوصيت را ندارد.

- سؤال من فقط اين بود كه آيا براي تست‌هاي هورموني مثل T3 و T4 و TSH نيز تست نواري داريم؟

- ممكن است وجود داشته باشد ولي بايد به توانايي آن و كاربردش توجه كنيد كه آيا نياز شما را رفع مي‌كند؟ آيا به خواسته‌هاي شما جواب مي‌دهد؟

احتمالاً در بعضي كشورها از تست نواري TSH به عنوان يك تست غربالگري هيپوتيروئيدي نوزادي استفاده مي‌شود.

- ظاهراً تست‌هاي نواري در ايران براي آزمايش‌هاي غربالگري مجوز مصرف دارند و ممنوع نيستند.

- اطلاع دقيقي ندارم. منتها از نظر علمي اگر در موقعيت‌هاي خاص كه احتياج به حساسيت سنجشي بالايي نيست و غلظت يك آناليت از حد معيني در نمونه افراد فراتر برود، استفاده از روش‌هاي ساده و غيرپيچيده (مثل روش‌هاي آگلوتيناسيون و حتي روش‌هاي ايمونوكروماتوگرافي) مبناي منطقي پيدا مي‌كند و به همين دليل، تست‌هاي نواري LH نيز در زمره تست‌هاي نواري مقبول جاي خود را در دنيا باز كرده است.

- اينها چه تست‌هايي هستند؟

- در جاهايي كه كاربرد آنها مجاز باشد، استفاده از تست نواري LH نشان مي‌دهد كه آيا مقدار LH از حد معيني در خون يا در ادرار بالاتر رفته است يا خير. در حقيقت اوج‌گيري LH يا      LH surge‌ در حوالي روز 14 يعني در ميانه سيكل ماهانه ديده مي‌‌شود و انتظار مي‌رود كه در ساير ايام، مقدار آن پايين‌تر باشد. بنابراين براي ارزيابي بيماراني كه دچار بي‌نظمي قاعدگي هستند يا براي ارزيابي علل نازايي مراجعه كرده‌اند مفيد است. به بيان ساده‌تر، تست LH براي بررسي كاركرد صحيح و دوره‌اي جنبه‌هايي از محور هيپوتالاموس- هيپوفير- تخمدان است و براي اطمينان از اوولاسيون مفيد است هر چند ممكن است اوولاسيون رخ ندهد و فقط هورمون بالا برود و سيكل unovulatory بشود ولي همين بالا رفتن يك باره هورمون نشانه اميدواركننده‌اي از تخمك‌گذاري تلقي مي‌شود و چون روش ساده و ارزاني است كه مي‌تواند پيش‌قراول تست‌هاي هورموني پيچيده شود و قبل از تست‌هاي متعدد و گراني مثل تست‌هاي موسوم به پنچ‌قلو (شامل TSH, FSH, LH، پرولاكتين و تستوسترون) انجام شود و حتي مي‌توان آن را در چند روز پياپي انجام داد و اگر لازم باشد در ماه‌هاي بعد هم آن را تكرار كرد از اين‌رو جاي خود را در ارزيابي‌هاي نازايي باز كرده و بعضي متخصصين زنان علاقه عجيبي به آن پيدا كرده‌اند چرا كه براي تشخيص زمان مناسب براي IUI يا تخمك‌برداري در IVF،‌روش كارگشايي است و همينطور براي توصيه به زوج‌هاي كم بارور به عنوان يك روش دم دستي در تعيين مناسب‌ترين زمان باروري، منحصر به فرد است.

ادامه دارد.


1393/02/27 12:00:00 ق.ظ
فایلهای مربوط به مقاله
نماپ
سماپ
مقالات
تماس با ما
طراحی و توسعه توسط گروه متخصصین ماورانت
www.Mavaranet.com