جايگزيني «مقادير طبيعي» با «مقادير مرجع»

 

اهميت جايگزيني «مقادير طبيعي» با «مقادير مرجع»

دكتر رضا محمدي- آزمايشگاه بيمارستان بوعلي

استاديار دانشگاه

براي تفسير نتايج آزمايش لازم است كه اين نتايج با داده‌هاي مرجع مقايسه شوند. حتي هنگامي كه فرايندهاي قبل از آزمايش و زمان آزمايش براساس استانداردهاي قابل قبول انجام مي‌شوند. استفاده از دامنه مرجع نامناسب بر روي كيفيت نتايج و تفسير آن‌ها اثرات نامطلوب خواهد گذاشت، لذا استفاده از دامنه مرجع صحيح، بخشي از تضمين كيفيت بعد از آزمايش مي‌باشد.

اصطلاح مقادير طبيعي (Normal Values)‌ كه در گذشته مورد استفاده قرار مي‌گرفت و امروزه همچنان در بسياري از آزمايشگاه‌هاي باليني به كار مي‌رود، ابهاماتي را به همراه دارد. واژه طبيعي (Normal) مي‌تواند در معاني و مفاهيم مختلفي مورد استفاده قرار گيرد. سه معني مهم و بسيار متفاوت اين كلمه به شرح زير مي‌باشد:

1.  از نظر آماري؛ مقادير، معمولاً زماني به صورت طبيعي در نظر گرفته مي‌شوند كه از توزيع طبيعي تئوري آمار، يعني توزيع احتمالات گوس، پيروي كنند. لذا استفاده از واژه طبيعي منجر به اين اشتباه مي‌شود كه توزيع طبيعي داده‌هاي بيولوژيكي قرينه ‌و از نوع زنگوله، شكل مشابه توزيع گوس مي‌باشد، هر چند در يك بررسي دقيق‌تر مي‌توان دريافت كه چنين چيزي نيست. به همين دليل توصيه مي‌شود كه از اصطلاح مقادير طبيعي استفاده نگردد.

2.  از نظر اپيدميولوژي، واژه طبيعي به معني مرسوم و متداول (Common‌يا Usual) ‌مي‌باشد. براي مثال، وقتي در يك جامعه مقادير طبيعي كلسترول سرمي از mg/dl 130 تا mg/dl 200 طبيعي در نظر گرفته مي‌شود، اين به آن معني است كه حدود 95% مقادير ممكن است در جامعه ديگري كه از نوع تغذيه با جامعه ابتدايي اختلاف دارد، بسيار متفاوت باشد. به همين خاطر دامنه طبيعي، تنها به مقادير متداول موجود در يك جامعه اشاره مي‌كند و هيچ اشاره‌اي به خطرناك يا غير خطرناك بودن آن ندارد. در مثال بالا، علي‌رغم آن كه مقدار كلسترول سرمي mg/dl 190 در دامنه مقادير طبيعي يا متداول قرار مي‌گيرد، ولي خطر تنگي‌هاي شرياني را افزايش مي‌دهد. برعكس، علي‌رغم آن كه مقدار كلسترول سرمي mg/dl 110 خارج از دامنه مقادير طبيعي يا متداول است، خطر هيچ بيماري را افزايش نمي‌دهد.

3.  بالاخره از نظر باليني، واژه طبيعي اشاره به عدم وجود يك بيماري خاص دارد و يا عدم وجود خطرات مربوط به ايجاد بيماري را نشان مي‌دهد، در اينجا، ميزان طبيعي، نشانه‌اي از سلامتي است. پس واژه طبيعي، به معني سلامتي (Healthy)، غير بيماري‌زا (Nonpathological)‌يا بي‌ضرر (Harmless) مي‌باشد.

براي اجتناب از ابهامات موجود در اصطلاح مقادير طبيعي، استفاده از دامنه مرجع(Reference Range) يا فاصله مرجع (Reference interval) مطرح شده است. مقادير مرجع را مي‌توان به صورت مجموعه مقاديري تعريف كرد كه از آزمايش يك آناليت خاص در نمونه‌هاي حاصل از يك شخص يا گروهي از اشخاص به دست آمده‌اند. بدين ترتيب، مقادير مرجع دو نوع مي‌باشند:

1.  مقادير مرجع فردي، كه مقادير به دست آمده از يك شخص در يك زمان تعريف شده سلامتي بوده و نتايج حاصل از آزمايش بر روي همان فرد در حالات ديگر با آن مقايسه مي‌شود.

2.  مقادير مرجع گروهي، كه مقادير حاصل از يك گروه از اشخاص تعريف شده مي‌باشد. در اين حالت بهتر است براي مشخص كردن گروه مرجع از يك عبارت توصيفي كوتاه نظير ''Health-associated Reference Values'' يا مثلاً''Diabetic Reference Values'' استفاده شود. اصطلاح مقادير طبيعي تقريباً معادل مقادير مرجع به دست آمده از افراد سالم مي‌باشد. استفاده از اين مقادير مرجع، براي تفسير نتايج مربوط به بيماران ديابتي و يا بيماران تحت درمان با يك داروي خاص مناسب نيست و مي‌بايست نتايج اين بيماران با مقادير مرجع خود مقايسه شوند.

از نظر تئوري، هر آزمايشگاه بهتر است دامنه مرجع تمامي آناليت‌هاي خود را تعيين كند. بيماران و مراجعه‌كنندگان به يك آزمايشگاه مي‌توانند از بيماران يا مراجعه‌كنندگان به آزمايشگاه مجاور كاملاً متفاوت باشند. براي مثال، جمعيت مراجعين به آزمايشگاه درمانگاهي كه خانم‌هاي باردار را تحت مراقبت قرار مي‌دهد، بسيار متفاوت از جمعيت مراجعين به آزمايشگاهي است كه در بيمارستان كودكان قرار دارد. پس لازم است اين دو آزمايشگاه براي تفسير نتايج خود از دامنه مرجع مربوطه استفاده كنند.


1393/02/27 12:00:00 ق.ظ
فایلهای مربوط به مقاله
نماپ
سماپ
مقالات
تماس با ما
طراحی و توسعه توسط گروه متخصصین ماورانت
www.Mavaranet.com