آنالیز اسپرم- 1

مقدمه

مايع مني كه طي انزال خارج ميشود متشكل  است از سوسپانسيون غليظ اسپرماتوزوييدهاي ذخيره شده  در اپيديديم  ومايعي كه توسط ارگانهاي ضميمه‌اي جنسي ساخته شده و بااضافه شدن به این سوسپانسیون باعث رقيق شدن آن ميگردد. مقايسه حجم مايع مني قبل وبعد از وازكتومي نشان ميدهد كه حدود 90 درصد از آن‌را ترشحاتي تشكيل ميدهند كه توسط ارگانهاي ضميمه اي توليد ميگردند. اين ترشحات عمدتا توسط پروستات و وزيكولهاي سمينال ساخته ميشوند و غدد پيازي-ميزراهي(كوپر) واپيديديمها بخش اندكي از آن را توليد مي‌كنند.

دو ويژگي قابل سنجش مهم مايع مني عبارتند از:

تعداد كل اسپرمها: نشا نگر آن است كه توليد اسپرم توسط بيضه‌ها وانتقال آنها در مجاري مربوطه كه پس از بيضه ها قرار دارند صحيح صورت ميگيرد.

حجم كل مايع مني: نشانگر فعاليت ترشحي غدد ضميمه‌اي جنسي است. 

ماهيت اسپرم (زنده بودن، تحرك و مورفولوژي) و تركيب مايع مني نيز در ميزان فعاليت اسپرم نقش دارند.

در هنگام مقاربت، بخش ابتدايي مايع مني (بخش پروستاتي آن) كه غني ازاسپرم مي‌باشد با موكوس سرويكال كه تا واژن كشيده شده تماس پيدا مي كند درحاليكه بقيه مايع مني در واژن باقي ميماند. در ارزيابي‌هاي آزمايشگاهي برعكس حالت فوق، كل مايع مني در يك ظرف جمع‌آوري ميگردد و در آن اسپرمها در يك توده منعقد به دام مي‌افتند. اين توده منعقد ناشي از وجود پروتيينهايي است كه وزيكولهاي سمينال ميسازند وبتدريج دراثرفعاليت آنزيمهاي پروتئوليتيك حل شده واسمولاليته آن افزايش مييابد.

شواهد موجود نشان ميدهد كه روش نمونه‌گيري بر كيفيت نمونه‌هاي بدست آمده تاثير دارد. نمونه‌هايي كه در آزمايشگاه به‌روش استمنا در داخل ظروف مخصوص گرفته ميشوند در مقايسه با نمونه‌هايي كه در منزل  به‌روش نزديكي و در داخل كاندوم‌هاي فاقد مواد اسپرم كش گرفته ميشوند از كيفيت كمتري برخوردارند. اين اختلاف ميتواند ناشي از تفاوت در تحريك جنسي باشد. زماني كه براي گرفتن نمونه بروش استمنا صرف ميشود نيزبر كيفيت آن موثراست.

وقتي نمونه در شرايط معيني گرفته شود كيفيت آن تحت تاثير فاكتورهاي غيرقابل تغييري قرار ميگيرد مثلاً ميزان اسپرم‌سازي بيضه‌ها ، ميزان فعاليت غدد ترشحي و وجود بيماريهايي كه اخيرا در فرد وجود داشته‌اند مثل تب. همچنين مدت زماني كه از آخرين انزال فرد گذشته مي‌بايستي گزارش شده  در تفسير نتايج مدنظر قرارگيرد.         

آناليز اسپرم شامل مراحل زير است كه بعدا به تفضيل به آنها خواهيم پرداخت:

- در5 دقيقه اول نمونه را در انكوباتور 37 درجه قرار ميدهيم تا سيال شدن نمونه  را ارزيابي كنيم.

- بين 30 تا 60 دقيقه موارد زير رابررسي ميكنيم:

  • بررسي ظاهر و سيال شدن مايع مني
  • اندازه گيري حجم مايع مني
  • اندازه گيري PH  (درصورت نياز) 
  • تهيه لام مستقيم از نمونه جهت بررسي ظاهر ميكروسكپي، ميزان تحرك وتعيين رقت لازم براي شمارش اسپرم
  • بررسي ميزان زنده بودن اسپرمها (درصورتي كه درصد اسپرم هاي متحرك كم باشد)
  • تهيه اسمير ازمايع مني براي ارزيابي مورفولوژي اسپرم
  • تهيه رقت ازمايع مني براي ارزيابي غلظت اسپرم
  • شمارش اسپرم  
  • Mixed agglutination test=Mar)) انجام واكنش اگلوتيناسيون مخلوط درصورت نياز
  •  ارزيابي سلولهاي پراكسيداز مثبت درصورت وجود سلولهاي گرد  Round cells
  • آماده سازي اسپرم ها براي تست ايمونوبيد درصورت نياز
  • سانتريفوژ كردن نمونه در صورتي كه انجام آزمايشات بيوشيمي مد نظرباشد.

- در طي سه ساعت: ارسال نمونه به آزمايشگاه ميكروبشناسي درصورت نياز

- پس از 4 ساعت تا آخرهمان روز( يا روز بعد درصورتي كه نمونه فريز شود):

  • ارزيابي ماركرهاي غدد ضميمه‌اي درصورت نياز
  • انجام آزمايش ايمونوبيد غيرمستقيم درصورت نياز

1 . جمع آوري نمونه براي بررسي هاي تشخيصي يا تحقيقاتي

-دستورالعملهاي كتبي وشفاهي در باره روش گرفتن نمونه مي بايستي به بيمار داده شود. به بيمار بايستي تاكيد كرد كه كل نمونه را جمع‌آوري كرده و در صورتي كه موفق به اين كار نشده اين مطلب را به آزمايشگاه گزارش نمايد.

-براي پيشگيري ازتاثيرات دما بر روي نمونه و كنترل زمان بين نمونه گيري و انجام آزمايش، بهتر است نمونه در يك اتاق خصوصي در  نزديكي آزمايشگاه گرفته شود.

 -نمونه بايد حداقل 2 وحداكثر7 روز پس از آخرين تماس جنسي گرفته شود. درصورتي كه نياز به گرفتن نمونه مجدد باشد، زمان فوق بايستي براي نمونه‌هاي بعدي نيز يكسان باشد.

-نام بيمار، تاريخ تولد، كد بيمار، مدت پرهيز از تماس جنسيabstinence ، روز و ساعت گرفتن نمونه برروی ظرف جمع آوری درج شود.

-نمونه بايستي به روش خودتحريكي masturbation گرفته شود و در يك ظرف شيشه‌اي يا پلاستيكی  تميز كه غيرسمي بودن آن براي اسپرمها اثبات شده باشد جمع‌آوري گردد. (به توضیحات داخل کادرزیر مراجعه نماييد)* ظرفي كه قرار است نمونه در آن گرفته شود بايد قبلا در حرارت  بين 20 تا 37 درجه قرار داده شودتا از اثر تغييرات ناگهاتي دما بر روي اسپرم جلوگيري شود.

در طول مدت سيال شدن،نمونه را روي ميز يا انكوباتور 37 درجه قرار ميدهيم.

درصورتي كه نمونه كامل جمع آوري نشده باشد بخصوص اگر بخش اول آن كه غني از اسپرم است گرفته نشده باشد بايد حتما در گزارش بيمار ذكر شود.  

*روش تاييد مناسب بودن ظروف نمونه گيري اسپرم

چند نمونه مايع مني كه داراي تعداد زيادي اسپرم با تحرك خوب هستند را انتخاب نماييد. نيمي از هر نمونه را در ظروف غيرسمي(كنترل) و نيم ديگر را در ظروفي كه كيفيت آنها مشخص نيست قرار ميدهيم. در دماي اتاق يا 37 درجه ميزان تحرك اسپرمها را در فواصل يك ساعته به مدت 4 ساعت بررسي ميكنيم. اگراختلاف معناداري بين ظروف تحرك اسپرم ها در اين دوظرف ديده نشود، ميتوان ظروف مورد نظر راغير سمي و مناسب نمونه   اعلام کرد.

جمع آوري مايع مني براي لقاح مصنوعي

 روش جمع آوري نمونه مشابه روشي است كه در بالا ذكر شد با اين تفاوت كه ظروف، سر سمپلرها و پيپت‌هاي مورد استفاده بايد استريل باشند.

جمع‌آوري استريل مايع مني براي آزمايشات ميكروبي

 براي اين كار بايستي از آلودگي نمونه با ميكروبهايي كه منشا آنها مايع مني نيست جلوگيري كرد ( مثل ميكروارگانيسمهاي كمنسال پوست). ظروف نمونه گيري، سرسمپلرها و پيپت‌هاي مورد استفاده بايد استريل باشند.

بيمار بايستي :

* ابتدا ادرار نمايد.

* سپس براي جلوگيري ازآلودگي پوست با ميكروارگانيسمهاي كمنسال،  دستها و آلت را با آب و صابون بشويد.

* با آب موضع را آبكشي نمايد.

* دستها و آلت رابا يك دستمال يكبارمصرف خشك نمايد.

*  نمونه را داخل ظرف يكبار مصرف بگيرد.

توجه : فاصله بين زمان گرفتن نمونه و انجام آزمايشات ميكروبي نبايد از 3 ساعت تجاوز نما

 جمع آوري نمونه درمنزل

در شرايط استثنايي ممكن است نمونه در منزل گرفته شود مثلا زمانيكه فرد نميتواند در آزمايشگاه نمونه دهد و يا امكانات لازم براي گرفتن نمونه در نزديكي آزمايشگاه وجود ندارد. دستورالعملهاي لازم در خصوص گرفتن و ارسال نمونه بايد بطور شفاهي و كتبي در اختيار بيمار قرار گيرد. به بيمار بايد تاكيد شود كه كل نمونه  مايع مني (بخصوص بخش اول آن كه غني از اسپرم است) را داخل ظرف جمع‌آوري نمايد و اگر نمونه را كاملا جمع آوري نكرده حتما آن را گزارش نمايد تا در جواب بيمار ذكر شود.

به بيمار ظرفي داده ميشود كه روي آن نام و كد بيمار ثبت شده است. زمان گرفتن نمونه توسط بيمار يادداشت شده و نمونه طي يك ساعت به آزمايشگاه تحويل داده ميشود. در زمان حمل نمونه دماي آن بايد بين 20 تا 37 درجه حفظ شود.

درگزارش نتايج بيمار بايد قيد شود كه نمونه در منزل يا جايي خارج از آزمايشگاه گرفته شده است. 

جمع آوري نمونه توسط كاندوم

در موارد استثنايي كه فرد قادر نيست  به‌ روش خودتحریکی نمونه‌گيري نمايد، ميتواند با استفاده ازكاندوم  در هنگام مقاربت نمونه را جمع‌آوري كند. براي اينكار فقط از كاندوم هايي استفاده ميشود كه فاقد مواد كشنده اسپرم هستند. اين كاندومها بصورت تجارتي در دسترس مي‌باشند. بيمار بايد اطلاعات كارخانه سازنده را مطالعه كند و پس از گرفتن نمونه آنرا بسته، زمان نمونه گيري را يادداشت  نموده و طي يك ساعت  به آزمايشگاه ارسال  نمايد. .در زمان حمل نمونه دماي آن بايد بين 20 تا 37 درجه حفظ شود. درگزارش نتايج بيمار بايد قيد شود كه نمونه با كاندوم مخصوص طي عمل مقاربت و در خارج از آزمايشگاه گرفته شده است.

توجه: از كاندومهاي معمولي نبايد براي جمع‌آوري اسپرم استفاده نمود زيرا حاوي موادي هستند كه بر حركت اسپرمها تاثير منفي ميگذارند

 

نكته 1-  جمع آوري مايع مني بدون كاندوم و با مقاربت توصيه نميشود زيرا قسمت اول مايع مني كه حاوي بيشترين تعداد اسپرم ميباشد ممكن است ازدست برود. بعلاوه آلودگي با سلولها و باكتريهاي واژن ممكن است رخ دهد و PH اسيدي ترشحات واژن ميتواند اثرات سوء بر تحرك اسپرم  داشته باشد         

 نكته 2- اگر فردي نتواند نمونه اسپرم جمع‌آوري نمايد با بررسي موكوس سرويكال پس از نزديكي، ميتوان اطلاعاتي را در مورد شرايط اسپرمهاي وي بدست آورد.                  

ايمني در مراحل كار با نمونه

نمونه مايع مني ممكن است حاوي عوامل عفوني خطرناك (مثل ويروس ايدز، هپاتيت و هرپس سيمپلكس) باشد و لذا بايد بعنوان يك نمونه بيولوژيك خطرناك با آن رفتار شود.

  ، تزريقIVF، باروري آزمايشگاهي IUIدر صورتي كه قرار است مطالعات زيست سنجي، تلقيح سيتوپلاسمي اسپرم انجام شود .از مواد و روشهاي استريل استفاده کرده و از دستورالعملهاي ايمني  و روشهاي صحيح كارکه اساس ايمني در آزمايشگاه هستند و درضميمه 2 آمده است بايد اكيداً پيروي نمود.

2 . آزمايشات ماكروسكپي اوليه

آناليز اسپرم را بايد بلافاصله پس از سيال شدن نمونه آغاز نمود. زمان شروع آناليز معمولا30 دقيقه پس از انزال است و نبايد از يك ساعت بيشتر شود زيرا دهيدراتاسيون يا تغييرات دما بر كيفيت مايع مني اثر ميگذارد.

Liquefaction  سيال شدن

بلافاصله پس از انزال، مايع مني بصورت يك توده نيمه منعقد است. پس از چند دقيقه در حرارت اتاق شروع به سيال شدن مي كند و طي آن يك مخلوط  ناهمگن ايجاد ميشود كه بصورت  توده‌هايي در يك  مايع است. هرچه سياليت بيشتر شود مايع مني همگن‌تر و آبكي‌تر ميشود و در آخر مقدار اندكي بصورت توده منعقد باقي ميماند. سيال شدن نمونه در حرارت اتاق معمولا طي 15 دقيقه رخ ميدهد اگرچه بندرت تا 60 دقيقه يا بيشتر نيز طول ميكشد. اگرسيال شدن كامل طي 60 دقيقه رخ نداد بايد آن را گزارش نمود. نمونه‌هايي كه در منزل يا بوسيله كاندوم گرفته ميشوند معمولا هنگام رسيدن به آزمايشگاه سيال شده‌اند. نمونه‌هاي مني طبيعي كه سيال شده‌اند ممكن است حاوي دانه هاي ژل مانندي (اجسام ژلاتيني) باشند كه سيال نمي‌شوند. به نظر مي‌رسد اين ذرات هيچگونه اهميت باليني ندارند. وجود رگه هاي موكوس ممكن است در آناليز مني ايجاد تداخل نمايد.

توجه:

1- سيال شدن هم بصورت ماكروسكپي(در بالا توضيح داده شد) و هم بصورت ميكروسكپي قابل ارزيابي است. هرچه نمونه سيال‌تر ميشود اسپرمهاي ساكن توانايي حركت بيشتري پيدا مي‌كنند. اگر در مشاهده ميكروسكپي اسپرمهاي بيحركت ديده شوند بايد زمان بيشتري صرف نمود تا سيال شدن كامل شود.

 2-در طي سيال شدن، مخلوط كردن يا چرخاندن نمونه بطور مستمر بر روي شيكر در حرارت اتاق يا 37 درجه ميتواند به تشكيل يك نمونه همگن كمك كند.

3- اگر سيال شدن در 30 دقيقه رخ نداد آناليز اسپرم را شروع نكنيد و30 دقيقه ديگر صبر كنيد. در صورتي كه پس از 60 دقيقه باز هم نمونه سيال نشد طبق دستورالعمل بخش زیر عمل كنيد*.

 

*تاخير در سيال شدن

گاهي ممكن است نمونه ها بطور طبيعي سيال نشوند و آناليز اسپرم را با مشكل مواجه سازند. در اين موارد ميتوان از يكي از روشهاي زيراستفاده نمود.

) به نسبت 1/1و پيپت كردن پي در پيA 1-اضافه كردن محلول سالين بافر فسفات دولبكو(ضميمه 4 بخش2-4-

2- روش مكانيكي كه در آن نمونه را چندين بار با سرنگي كه سرسوزن 18 يا 19 كندي دارد كشيده و به آرامي تخليه ميكنيم.

 كه يك آنزيم پروتيوليتيك وسيع‌الطيف است و ميتواند سيال شدنرا تسريع نمايد. bromelain3- هضم آنزيمي با بروملين

نكته: اينگونه روشها ممكن است بيوشيمي پلاسماي مني را تحت تاثير قرار داده و بر حركت ومورفولوژي اسپرم اثر گذارد. لذا مصرف آنها بايد در جواب بيمار گزارش شود. همچنين زماني كه مايع مني را به نسبت 1/1 با بروملين مخلوط  مي كنيم بايد اين رقت را در زمان شمارش اسپرم مد نظر داشت.

Viscosity ويسكوزيته مني

پس ازسیال شدن ویسکوزیته مایع منی رامی توان تعیین نمود. برای این کار نمونه را با یک پی پت یکبارمصرف که قطر نوک آن حدود 1.5 میلیمتر است به آرامی آسپیره نموده و سپس اجازه میدهیم تا قطره‌های مایع منی  به کمک نیروی وزن خود از نوک پی‌پت چکیده و طول رشته حاصل را بررسی میکنیم. نمونه طبیعی بصورت قطرات مجزا از پیپت خارج میشود. اگر ویسکوزیته غیرطبیعی باشد قطرات اسپرم ایجاد رشته‌های بیش از 2 سانتیمتر می‌کند.

ویسکوزیته را به روش دیگری نیز میتوان تعیین نمود. برای این کار یک میله شیشه‌ای را داخل نمونه فرو برده و سپس خارج میکنیم و رشته‌های حاصل را بررسی میکنیم. در صورتی که رشته ایجادشده بیش از 2 سانتیمتر باشد ویسکوزیته غیرطبیعی گزارش میشود. برخلاف نمونه‌های غیر سیال،  د رنمونه‌هایی که ویسکوزیته بیش ازحد دارند سفتی یکنواختی درمایع منی دیده میشود و با گذشت زمان قوام آن تغییر نمی‌کند. نمونه‌هایی که ویسکوزیته بالایی دارند هنگام برداشتن با پی‌پت بدلیل چسبندگی زیادی که دارند مشخص میگردند. روشهایی که برای کاستن از ویسکوزیته وجود دارد مشابه همان‌هایی است که برای نمونه‌های غیرسیال بیان شد.

نکته: ویسکوزیته بالا در تعیین تحرک وغلظت اسپرم، تعیین اسپرمهای پوشیده از آنتی‌بادی و سنجش مارکرهای  بیوشیمیایی ایجاد تداخل می‌‌نماید.

ظاهر مایع منی

 نمونه منی که سیالیت طبیعی داشته باشد دارای ظاهری  یکنواخت، خاکستری و نیمه کدر است. اگر تعداد اسپرم خیلی کم باشد کدورت نمونه کمتر میشود. رنگ نمونه نیز میتواند متفاوت باشد مثلا درصورت وجود گلبولهای قرمز رنگ آن قرمز مایل به قهوه‌ای میشود ( همواسپرمی) و در صورت بروز یرقان یا مصرف برخی ویتامینها و داروها رنگ نمونه زرد میشود. 

حجم مایع منی

حجم انزال عمدتا مربوط به وزیکولهای سمینال وپروستات  است ولی غدد پیازی- میزراهی واپیدیدیم نیز بطور مختصر در مقدار آن تاثیر دارند.تعیین دقیق حجم مایع منی بسیار مهم است زیرا محاسبه تعداد کل اسپرم‌ها و سلولهای دیگر در مایع منی وابسته به آن است. برای تعیین حجم میتوان از روشهای زیر استفاده نمود:

الف - روش توزین

* ظرف نمونه گیری را ابتدا وزن نموده و سپس بیمار نمونه را در آن جمع آوری می‌کند.

* ظرف حاوی نمونه را مجددا وزن نمایید.

* وزن مخصوص مایع منی را 1 فرض نموده و حجم آن را حساب کنید. (وزن مخصوص واقعی مایع منی بین 1.043 و 1.102 متغیراست)

 

توجه: ظروف خالی  ممکن است وزن‌های متفاوتی داشته باشند  لذا هر یک از آنها را قبل از استفاده باید توزین نمود. وزن ظرف را باید با استفاده از ماژیک روی ظرف یادداشت نمود. در صورتی که نام بیمار روی برچسب نوشته میشود باید  ظرف را پس ازچسباندن برچسب توزین نمود.

ب- روش مستقیم:

نمونه را دریک استوانه مدرج دها ن گشاد بریزید و حجم را از روی درجات استوانه قرائت نمایید. (صحت اندازه گیری 0.1میلی لیتر).کمترین مقدار مرجع برای مایع منی 1.5 میلی لیتر است.

نکته 1: حجم کم مایع منی نشانه وجود انسداد در مجرای انزال و یا فقدان مادرزادی و دوطرفه وازدفران میباشد که در آن وزیکولهای سمینال نیزبطور کامل تکامل نیافته‌اند.

نکته 2:  حجم کم مایع منی میتواند ناشی از اشکال در جمع آوری نمونه، انزال رتروگراد ویا کمبود آندروژن باشد.

نکته 3: افزایش حجم مایع منی ممکن است بدلیل افزایش ترشحات ناشی از التهاب غدد ضمیمه‌ای باشد.

 مایع منیPH

مایع منی منعکس کننده تعادل بین ترشحات مختلف غدد  ضمیمه‌ای بخصوص ترشحات قلیایی وزیکولهای سمینال و ترشحات اسیدی پروستات میباشد.اندازه گیریPH باید بعد ازسیال شدن نمونه،یعنی ترجیحا 30 دقیقه پس از انزال انجام شود و در هر حال این زمان نباید پس از یکساعت باشد. برای نمونه های طبیعی از کاغذPH سنج استفاده می کنیم  که دامنه اندازه گیریPH آن 6 تا 10 است.

برای این کار :

*نمونه را به خوبی مخلوط نمایید

*یک قطره ازمایع منی را بطور یکنواخت روی کاغذ پخش نمایید

*صبر کنید تا رنگ حاصله یکنواخت گردد (کمتر از 30 ثانیه)

 را قرائت نماییدPH *رنگ حاصله را با نوار کنترل مقایسه نموده و

   بایستی با استانداردهای معین کنترل گردد.PH توجه:صحتکاغذ

 

ممکن است نشانه انسداد در   مایع منی کمتراز7 باشد وحجم وتعداد اسپرمها نیز پایین باشدPHنکته 1: اگر

مجرای انزال و یا فقدان مادرزادی و دوطرفه وازدفران باشد .

افزایش می‌یابد لذا بالا بودن آن PHنکته 2: با گذشت زمان خاصیت بافری مایع منی کاهش می یابد و درنتیجه

ممکن است نتایج بالینی مفیدی بدست ندهد


1393/02/01 12:00:00 ق.ظ
فایلهای مربوط به مقاله
نماپ
سماپ
مقالات
تماس با ما
طراحی و توسعه توسط گروه متخصصین ماورانت
www.Mavaranet.com