قارچ شناسی

در این بخش نمونه های پوست ، مو و ترشحات بدن به صورت میکروسکوپی و انجام کشت از نظر وجود انواع قارچ های پوستی ( درماتوفیت ها ) و قارچ های احشایی مورد بررسی قرار می گیرند.

در ادامه تصمیم گرفتیم قارچها را با زبانی بسیار ساده برایتان معرفی کنیم.

 

مقدمه

قارچ شناسی به معنای  Mycology می‌باشد. این واژه توسط  پیرآنتونیومیچلی  در قرن 18 پیشنهاد شده است. قارچها موجوداتی هستند فاقد کلروفیل و تولید اسپور می‌نمایند. ساختمان سلولی یوکاریوتیک داشته، دارای هسته ( به تعداد یک عدد یا بیشتر ) می‌باشد. هسته‌ها ممکن است  هاپلوئید  یا  دیپلوئید  باشند.


سلولهای قارچی دارای دیواره سلولی‌اند. قارچها برخلاف گیاهان عالی فاقد اندامهایی نظیر ریشه ، ساقه ، برگو سیستم آوندی می‌باشند. پیکره قارچها ممکن است تک سلولی یا پرسلولی باشند. پیکره قارچها از رشته‌های متعددی به نام ریسه یا هیف تشکیل می‌یابد. تولید مثل  در آنها به طریق جنسی یا غیرجنسی می‌باشد که تکثیر غیر جنسی رایج‌تر است.

 

 مشخصات عمومی قارچها

- یوکاریوتیک هستند.

- فاقد کلروفیل و آوند هستند.

- دارای دیواره سلولی‌اند.

- تکثیر از طریق جنسی و غیرجنسی صورت می‌گیرد.

- پیکره قارچ، تک‌ سلولی یا پرسلولی می‌باشد.

- قارچها از طریق پدیده جذب، مواد غذایی خود را بدست می‌آورند، در حالیکه   گیاهان از طریق فتوسنتز وجانوران  از طریق بلع این مواد را تهیه می‌کنند.

- قارچها فاقد تحرکند که این تفاوت آنها را با جانوران و تشابه آنها را با گیاهان نشان می‌دهد. از حرکات جزئی قارچها می‌توان به حرکت قارچهای آمیبی شکل اشاره کرد که با ایجاد پاهای کاذب روی ماده غذایی جابجا می‌شوند. اسپورهای قارچها دارای تاژک می‌باشند که موجب جابجایی آنها می‌شود. همچنین حرکت سیتوپلاسمی درون سلولی نیز نوعی حرکت محسوب می‌گردد.

ساختمان شیمیایی سلولی در قارچها

درصد بیشتری از وزن سلولهای قارچی راآبتشکیل می‌دهد، مخصوصا در سلولهای جوان که 90 درصد وزن تازه میسیلیوم را آب تشکیل می‌دهد. اسپورها نیز دارای درصد بالایی از آب می‌باشند. کربن 44 - 40 درصد، ترکیبات معدنی 5 - 2 درصد ، فسفر ، پتاسیم ، سیلیس و آلومینیوم در ردیف ترکیبات معدنی‌اند. ترکیبات ازته 7 - 2 درصد که  پروتئینها، اسیدهای نوکلئیک و اوره را شامل می‌شوند. قسمت اعظم کربنی که قارچها می‌گیرند صرف ساخت  دیواره سلولی می‌ شود.

دیواره در قارچها حاوی درصد زیادی کیتین می‌باشد. در بررسیهای انجام گرفته روی  قارچ میزان کیتین متغیر و بین 2.6 تا 26.2 درصد وزن خشک قارچ گزارش شده است. قارچهای تک سلولی نظیر مخمرها مقدار کمی کیتین تولید می‌کنند. ماده اصلی دیواره قارچها گلوکان و مانّان می‌باشد. همچنین سلولز، لیگنین، کالوز و کیتوزان نیز از دیگر مواد تشکیل دهنده دیواره سلولی قارچها می‌باشد. انواعی از هتروپلی ساکاریدها ، پروتئینها ، چربیها و مواد معدنی نیز ممکن است وجود داشته باشند Mg و Ca از مواد معدنی رایج در ساختمان دیواره سلولی است.

نحوه زندگی قارچها

قارچها به حالت ساپروفیت روی مواد در حال پوسیدن و یا در فرمانگلیا پارازیت روی سایر موجودات زنده زندگی می‌کنند. موجودی که مورد حمله قارچ قرار می‌گیرد، host یا میزبان نامیده می‌شود. قارچها از نظر تامین مواد غذایی با گیاهان تفاوت دارند و به تنهایی قادر به ساختن مواد غذایی مورد نیاز خود نمی‌باشند.

اگر مواد قندی از قبیل گلوکز ، ساکاروز و مالتوز در اختیار قارچها قرار گیرد با استفاده از ترکیبات آلی می‌توانند پروتئینهای مورد نیاز خویش را بسازند. تیامین وبیوتیناز ویتامینهای مورد نیاز قارچها می‌باشند. قارچها در درجه حرارت 0 تا 30 درجه سانتیگراد می‌توانند زندگی کنند. درجه حرارت مناسب برای قارچها 20 تا 30 درجه می‌باشد و PH مناسب برای رشد قارچها 6 = PH   است، ولی دامنه PH از 12 - 2 متغیر است.

سیتولوژی قارچها

دیواره سلولی در قارچها وجود دارد. هسته‌ها کوچک و قابل رویت با میکروسکوپ نوری می‌باشند. غشای هسته دو لایه بوده و حاوی منافذی است. به هنگام تقسیم میتوز، غشای هسته ناپدید نمی‌گردد، هستکها نیز به هنگام تقسیم باقی می‌مانند، ولی در هنگام تقسیم میوزغشای هسته و هستکها ناپدید می‌گردند. شبکه آندوپلاسمی در قارچها نیز از دو غشای موازی هم تشکیل می‌یابد.
شبکه آندوپلاسمی در سلولهای جوان مشخصا" دیده می‌شوند، ولی در سلولهای مسن‌تر جزئی و کم بوده و یا ممکن است قابل رؤیت نباشد. ریبوزومها نیز وجود داشته و به شکل پراکنده درسیتوپلاسم سلولی می‌باشند. در سلولهای قارچی میتوکندری هم یافت می‌شود. دستگاه گلژی نیز وجود داشته و از واحدهای دیکتیوزومی تشکیل می‌یابد. واکوئلها در سلولهای جوان به تعداد زیاد و در سلولهای مسن‌تر به تعداد کم، ولی اندازه بزرگتر دیده می‌شود. مواد ذخیره‌ای در سلولهای قارچی عمدتا ً در فرم گلیکوژن  و چربی می‌باشد.

ریخت شناسی قارچها

قارچهایی که تک سلولی‌اند پیکره قارچ از یک سلول تشکیل می‌یابد یا ممکن است پیکره قارچ به صورت پلاسمودیوم باشد. پلاسمودیوم یک توده سیتوپلاسمی چند هسته‌ای و فاقد دیواره سلولی  است. در غالب قارچها اندام رویشی از ساختمان لوله‌ای به نام هیف و یا ریسه تشکیل شده است. هیفها شفاف و میکروسکوپی‌اند و قطر آنها متغیر است. هیفها در جهات مختلف رشد می‌یابند. رشد اصلی هیف از بخش انتهایی آن انجام می‌گیرد. به مجموعه هیفها میسیلیوم اطلاق می‌گردد. دیواره عرضی در هیفهای دیواره‌ دار وجود دارد که سپتوم نامیده می‌شود. دو نوع دیواره عرضی ممکن است در ساختمان هیفهای دیواره‌ دار قابل تشخیص باشد.

     - دیواره اولیه یا اصلی: که این دیواره همزمان با تقسیم سلولی تشکیل می‌گردد.

     - دیواره نابجا: که به تقسیم سلولی مربوط نبوده و ممکن است در محل آسیب دیدگی برای ترمیم ایجاد گردد یا برای جدا ساختن بخش مسن هیف از بخش جوان تشکیل گردد یا دیواره‌ای که برای تشکیل اندام‌های زایشی بوجود می‌آید. هیفها ممکن است دیواره‌ دار (Septatehypha) یا بدون دیواره عرضی (Non-Septatehypha) باشند که در هیفهای دیواره دار دیواره ممکن است در فرم پلاسمودسما  شدیدا" متخلخل باشد و یا ممکن است ناقص تشکیل شود.

ساختمان رویشی در قارچها

ساختمان رویشی یا پیکره قارچها به نام تال (Tallus) نامیده می‌شود. در اغلب قارچها تال مجموعه‌ای از هیفها یا ساختمان میسیلیومی است. هیفها وقتی در هم تنیده می‌شوند بافتی را ایجاد می‌کنند که به نام پلکتانشیم نامیده می‌شود. 

انواع ساختمان رویشی

1- پروزئانشیم: از هیفهای موازی‌ هم تشکیل می‌یابد و بافت همبند سستی را بوجود می‌آورد.

2- پسودوپارانشیم: بافتی است که در ‌آن طول و عرض هیفها یکی شده و ساختمان شبه پارانشیمی تشکیل می‌گردد که خیلی شبیه پارانشیم گیاهان عالی است.

3- استروما: ساختمان تشک مانند داشته ، با ساختار پروزئانشیمی که درون یا بر سطح آن ساختمان زایشی تشکیل می‌گردد.

4- اسکلروتیوم: ساختمان دیگری است با بافت پسودوپارانشیمی که در شرایط نامساعد تشکیل می‌گردد و پس از مساعد شدن شرایط می‌تواند جوانه زده و مجددا" رشد کند.

5- ریزومورف: ساختمان دیگری است که در شرایط نامساعد تشکیل و درقارچهای بازیدیومیستی دیده می‌شود. از دسته جات بلند و موازی هیف تشکیل می‌گردد. بخش انتهایی ریزومورف حالت مریستمی دارد. هیفهای لایه بیرونی از نظر دیواره سلولی و محتوای درون سلولی تغییراتی پیدا کرده و کدرتر می‌شوند. ریزومورف نیز با مساعد شدن شرایط می‌تواند مجددا" رشد نماید.

 

روشهای اخذ غذا در قارچها

قارچهای پروتوتروف: قارچهای پروتوتروف قارچهایی هستند که با استفاده ازترکیبات آلیموجود در ویتامینهای مورد نیاز خویش را سنتز می‌کنند.

قارچهای اگزوتروف:قارچهای اگزوتروف نیازمند ویتامینهای از قبل سنتز شده می‌باشند که باید در اختیار آنها قرار گیرد.

قارچهای ساپروفیت:این قارچها روی مواد در حال پوسیدن زندگی می‌کنند. هیف مستقیما" با مواد غذایی تماس حاصل می‌کند و پس از تجزیه مواد غذایی از راه انتشار این مواد را جذب می‌نماید. میسیلیوم قارچهای انگل برای تامین مواد غذایی مورد نیاز، یا بر روی موجود میزبان می‌روید یا آنکه وارد نسج می‌گردد. قارچهای انگلی درون سلولی مستقیما مواد غذایی داخل سلول را از طریق دیفوزیون جذب می‌کند و قارچهایی که زندگی بین سلولی دارند، تشکیل اندامهای مکنده می‌دهند.

عوامل جذب غذا در قارچها

- تشکیل  مستوریوم

- تشکیل  آپرسوریوم

- تشکیل  ریزوئیدها

- تشکیل  اندامهای شکارگر

- تشکیل  هیفوپودیوم

بخش انتهایی ریزومورف حالت مریستمی دارد. هیفهای لایه بیرونی از نظر دیواره سلولی و محتوای درون سلولی تغییراتی پیدا کرده و کدرتر می‌شوند. ریزومورف نیز با مساعد شدن شرایط می‌تواند مجددا" رشد نماید.

سایت های مرتبط با قارچ شناسی

·     International Society for Human and Animal Mycology

·     The Aspergillus Website

·     Mycology Online

·     doctor fungus

·     Molecular Mycology Research Laboratory

·     British Society for Medical Mycology

·     Candida Genome Database

 


نماپ
سماپ
مقالات
تماس با ما
طراحی و توسعه توسط گروه متخصصین ماورانت
www.Mavaranet.com